پاسخ به سوالات متداول درباره اختلالات سایکوسوماتیک
بیماریهای روان تنی به علائم جسمی واقعی اطلاق میشوند که برخاسته از ذهن هستند و بیش از آنکه یک علت جسمی مشخص داشته باشند، با احساسهای افراد ارتباط دارند.
این بیماریها میتواند تقریبا در هر عضوی از بدن از جمله دستگاه تنفسی، دستگاه قلبی عروقی، پوست، دستگاه گوارش و اندامهای حسی، علائمی ایجاد کند.
این که تصور کنیم علائم افرادی که به بیماریهای روان تنی مبتلا میشوند، خیالی هستند و فقط در ذهن آنها وجود دارند، تصوری نادرست است. علائم جسمانیِ این بیماران واقعی هستند و لازم است مانند هر بیماری دیگری درمان شوند.
اختلالات روان تنی خیالی نیستند، یعنی شخص صرفاً فکر نمیکند که ممکن است به یک بیماری جسمی مبتلا شده باشد، بلکه واقعا علائم جسمانی و بیماری را احساس میکند اما در شکلگیری یا تشدید علائم آن بیماری، وضعیت نامناسب روانِ شخص دخیل است.
انواع بیماریها میتوانند جزء اختلالات روان تنی باشند، به عنوان مثال بیماریهایی همچون:
علائم روان تنی به علائم جسمی واقعی اطلاق میشوند که برخاسته از ذهن هستند و بیش از آن که یک علت جسمی مشخص داشته باشند، با احساسهای افراد ارتباط دارند.
همچنین، اگر افرادی که به بیماریهای جسمی مبتلا شدهاند، به دلایل روانشناختی، از درمان به موقع، پیگیریهای درمانی و مصرف داروها اجتناب کنند و به این طریق، بیماری آنها شدت بیشتری پیدا کند، در زیر مجموعهای از این بیماریها قرار میگیرند.
در یک کلام، «تن ز جان و جان ز تن مستور نیست» و ارتباط بین جسم و روان، از ابتدای تاریخ روانپزشکی و روانشناسی مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است. در مکاتب مختلف روانشناسی، درمانهای جامعی برای این بیماریها وجود دارد.
درمان روانشناختی این بیماریها به طور کلی و به زبان ساده، برپایه آموزش تنظیم احساسات قرار دارد و فرد میآموزد تا چگونه احساسات مختلف از جمله خشم، غم، استرس و اضطراب را مدیریت کند.
روشهای درمانی شامل موارد زیر است:
همچنین درمانهای جایگزین مانند تکنیکهای آرامشبخشی، هیپنوتیزم، ماساژ و هنردرمانی نیز میتوانند کمککننده باشند.
باید توجه داشت که در این بیماران، این کار بدون طی کردن فرایند درمان با یک درمانگر حاذق، اتفاق نخواهد افتاد و فرد نمیتواند برای مثال، از طریق خواندن کتابهای مدیریت خشم و مانند آن، بر علائم خود غلبه کند.
سندرم روده تحریکپذیر (IBS) نوعی اختلال در عملکرد روده است که ممکن است همراه برخی علائم نظیر درد مزمن در ناحیه شکم، احساس ناراحتی، نفخ، یبوست یا اسهال بروز کند و علت ارگانیک مشخصی برای آن مشخص نشده و آزمایشات بالینی هم علت طبی خاصی را نشان نمیدهند.
به طور معمول داروهای گوارشی ممکن است در کاهش علایم کمک کنند ولی بهبود کامل را نوید نمیدهد. اما معمولا چنانچه علاوه بر این درمانها، درمانهای حوزه روان نیز صورت گیرند، اثربخشی چشمگیری در بهبود بیماری شخص خواهد داشت.
بیماران مبتلا به این اختلال میدانند که علایم ناخوشایند گوارشی آنها به شدت به وضعیت اعصابشان وابسته است و تحت شرایط استرسزا بیماریشان تشدید میشود.
امروزه نگاه غالب به مقوله روان، بر اساس مدل زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی است. یعنی روان، حاصل نیروهایی از این چهار مؤلفه است. همانگونه که در این مدل دیده میشود، اولین مؤلفه، تأثیرات زیستشناختی بر روان است. این یک ارتباط دوسویه است، یعنی روان بر جسم تأثیر میگذارد و جسم هم بر روان اثرگذار است.
این ارتباط آنقدر تنگاتنگ است که نمیتوان خط مشخصی بین محدوده جسم و روان کشید. به عبارت دیگر هر کدام در دیگری حضور دارد و جاری است. چنانچه در ضربالمثل قدیمی و پرکاربرد پارسی شیرین خودمان هم میگوییم: عقل سالم در بدن سالم!
این موضوع که سلامت روان و حتی نوع نگرش شخص میتواند بر مشکلات جسمانی اثر بگذارد، بر کسی پوشیده نیست. به عنوان مثال میدانیم که داشتنِ تفکر مثبت، میتواند دوران نقاهت بیماریها را کاهش دهد یا حتی با افزایش کارایی سیستم ایمنی، فرد را در مقابل بیماریها مقاومتر سازد.
محققان نتوانستند مبنای فیزیولوژیک برای نشانهها پیدا کنند اما متوجه شده بودند که نشانهها بعد از اینکه فرد هیپنوتیزم میشود و یا تحت درمان روانکاوی قرار میگیرد ناپدید میشوند و همین تقویتکننده این نظریه بود که مبنای علائم جسمانی روانشناختی است.
بسیاری از افرادی که مبتلا به چنین بیماریهایی هستند، به پزشک متخصص مربوطه رجوع میکنند و معمولا آزمایشات و معاینات پزشکی، دلایل قابل استناد برای منشاء عضوی و جسمانی آن بیماری پیدا نمیکنند یا بیمار به درمانهای متعارف آن علایم جواب قابل قبولی نمیدهد.
متاسفانه، اغلب بیماران مبتلا به اختلالات روان تنی تشخیص صحیح و درمان مناسب را که همانا درمانهای روانپزشکی و روانشناختی است، دریافت نمیکنند.
به علت فقدان اطلاعات، این بیماران معمولا ماهها و گاه سالها در بیمارستانهای عمومی و نیز مطب پزشکان داخلی و پوست و غیره، انواع چکاپها و درمانها را دریافت میکنند و بعد از به نتیجه نرسیدن هیچ یک از آنها، در نهایت به روانپزشک و روانشناس مراجعه میکنند که این باعث اتلاف وقت و هزینه آنها میشود.
بنابراین، اگر فردی به یک بیماری روانتنی مبتلا است، بهتر است تا بیدرنگ در جستجوی درمانهای روانشناختی برآید.